[ طرف ] چپ زمين امروز خشك بود . اما سابقا باريده بوده است . دست راست ، در نزديك ده ساليان كه وقف نجف اشرف است به ناهار افتاديم پسر حاجى آقا خان خلج يك ميش [ و ] يك قوى سفيد بزرگ شكار كرده آورده بود . ميش را در كوه‌هاى علىآباد ، نزديك « خرتپه » كه نزديك محلات است و آنجاها شكارگاه مشهور است مىگفت زده است ، قو را در رودخانه قم . اما هيچ وقت رسم نبود ، قو اينجاها كسى ببيند . قو در كنار درياى بحر خزر « 1 » زياد است از آنجا اين‌جا آمده است . خلاصه بعد از ناهار باز سوار كالسكه شده رانديم . هوا بسيار گرم بود . خيلى رانديم . تا به رودخانهء قم رسيديم . آبش الحمد لله تعالى زياد ، ( سر راه يك كاروانسراى سنگى بسيار قديم مخروبه بود ) « 2 » نزديك شهر سوار اسب شدم ، جمعيت زيادى به تماشا و استقبال آمده بودند . به علت گرانى امسال ، از اطراف هم فقراى زياد ، در اين شهر جمع شده‌اند . حاجى ملّا صادق مجتهد قمى [ 455 ] آقا حسين قمى ، به استقبال آمده بودند . صحبت زياد كرديم ، با آن‌ها . متولىباشى ، ساير علما هم همه آمده بودند . در شهر منزل نكرده‌ايم . در روبروى عمارات ديوانى نزديك شهر آن‌طرف رودخانه توى چهار ديوارى « 3 » چادر زده بودند . رفتم منزل دو ساعت به غروب مانده وارد شديم . حاجى رحيم خان ديده شد . دولچه ديده شد . خان نايب برادر محقق از تهران آمده است . ملاحظه شد . شب بعد از شام مردانه شد . پيشخدمت‌ها آمدند . بعد خوابيديم . Bakeri روز چهارشنبه بيست و چهارم [ شهر ذيقعده ] توقف شد . بعد از ناهار رفتم زيارت ، پياده ، از رودخانه پلى بسته بودند ، گذشته ، از عمارات ديوانى رد شده ، به زيارت رفتم . پيشخدمت‌ها [ و ] نوكرها همه بودند . شاهزاده اعتضاد ، مشير الدوله ، شهاب الملك ، سارى اصلان و . . . و . . . بودند . حسام السلطنه امروز نبود . وزير خارجه هم نبود . دبير الملك ، هم امروز آمده بود . متولى باشى و غيره بودند . رفتيم زيارت ، نماز ظهر و عصر را هم در بالاى سر حضرت معصومه ( ع ) كرديم . سر مقبرهء شاه مرحوم ، خاقان مغفور ، رفتم . بعد سر مقبره عين الملك مرحوم هم رفتم . بسيار متأسف شدم . سر قبر

--> ( 1 ) . اصل : خضر ( 2 ) . در متن اصلى در بالاى سطر نوشته شده است . ( 3 ) . اصل : چار ديوادى